Matura ustna z polskiego: jak wygląda i ile trwa egzamin

Jak przebiega egzamin na sali?

Ustna matura z polskiego odbywa się obok części pisemnej, która ma własny arkusz i jest opisana w poradniku część pisemna matury z polskiego. Przebieg określa informator Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE) na rok szkolny 2024/2025.

1. Wylosuj zestaw. Składa się z dwóch zadań.
2. Przygotuj się. Możesz zrobić ramowy plan wypowiedzi, konspekt albo notatki pomocnicze.
3. Wygłoś dwie wypowiedzi monologowe, po jednej do każdego zadania. Zaczynasz od wybranego zadania, a zespół nie przerywa, chyba że minął czas.
4. Odpowiedz na 1–3 pytania, polecenia albo zagadnienia. Rozmowa może dotyczyć zagadnień z poleceń, dołączonego materiału i utworów przywołanych w wypowiedzi.

Pytania nie dotyczą faktograficznych detali, a co najmniej jedno sprawdza twoje własne stanowisko. Podczas egzaminu nie wolno korzystać ze słowników ani innych pomocy, a wyjaśnień do zadań nie dostajesz.

Ile trwa każdy etap?

Cały egzamin trwa 30 minut, a połowa tego czasu to przygotowanie. Podane czasy są górnymi granicami, więc wypowiedzi możesz wygłosić krócej.

Czy można czytać z kartki?

Czytanie całej wypowiedzi się nie opłaca: na zapisanie całości nie ma czasu, a wypowiedź jest oceniana za argumentację i kompozycję, nie za odczytany tekst. Zapisz tyle, żeby zerknąć i mówić dalej własnymi słowami. Jak ułożyć w punktach plan wypowiedzi w konspekcie, pokazuje osobny tekst.

Co jest w wylosowanym zestawie?

Zestaw ma dwa zadania: jawne, które znasz przed egzaminem, i niejawne, którego nie znasz. Zadanie jawne dotyczy lektury obowiązkowej z podstawy programowej, w całości lub we fragmentach, i wymaga wybranego kontekstu. Zadanie niejawne to zagadnienie o literaturze, innych dziełach sztuki albo języku, które omawiasz na podstawie dołączonego materiału: tekstu literackiego, nieliterackiego albo ikonicznego.

Zadania jawne zebrano w komunikacie dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. Lista ma 76 zadań i obowiązuje na egzaminach w latach 2026–2028. Przykład z niej brzmi: „Czym dla człowieka może być podróżowanie? Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Podróży z Herodotem Ryszarda Kapuścińskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.” Ucz się z tej listy.

Arkusza jak na części pisemnej tu nie ma, bo zadania dostajesz w wylosowanym zestawie. Ten opis dotyczy absolwentów liceum, technikum i branżowej szkoły drugiego stopnia kończących naukę w tym roku szkolnym. Egzamin sprawdza wymagania podstawy programowej z 2024 r. Inny typ szkoły i inne zasady omawia poradnik matura po latach.

Za co dostajesz punkty i ile trzeba, żeby zdać?

Zdajesz od 9 punktów z 30, czyli od 30%, a najwięcej waży treść monologów. Próg dotyczy samej części ustnej z polskiego.

Punkty za monolog zależą od argumentacji (bogata, zadowalająca, powierzchowna) i od błędów rzeczowych. Błąd kardynalny, czyli nieznajomość fabuły, głównych wątków albo losów głównych bohaterów lektury omawianej w całości, daje 0 punktów za dane zadanie. Gdy w kryterium merytorycznym monologów jest łącznie 0 punktów, w pozostałych kryteriach też przyznaje się 0.

Rozmowa daje najwyżej 6 punktów, więc progu sama nie załatwi. Plan ćwiczeń zaczynam od monologów, bo dają razem 20 punktów: 16 za treść i 4 za kompozycję.

Gdzie znaleźć zestawy CKE i przykład egzaminu?

Zadania, informator i przykładowe nagrania publikuje CKE, także w dziale „Język polski: materiały dodatkowe”. Materiały CKE mają pierwszeństwo przed opracowaniami.

• Pobierz komunikat dyrektora CKE z listą zadań jawnych na lata 2026–2028.
• Sprawdź informator, w którym przykładowe zadania z rozwiązaniami są na stronach 52–70.
• Przejrzyj zbiór przykładowych niejawnych zadań z przykładowymi realizacjami i komentarzem.
• Obejrzyj przykładowe nagrania egzaminu ustnego z języka polskiego, żeby zobaczyć, jak wyglądają wypowiedzi i rozmowa.

Nie myl tych materiałów z częścią pisemną: arkusze maturalne z polskiego dotyczą pisemnego egzaminu.

Czy symulator matury ustnej z polskiego wystarczy do ćwiczeń?

To zależy od tego, czy odtwarza warunki egzaminu. Symulator matury ustnej z polskiego nie jest dokumentem CKE i nie zastąpi mówienia na głos do kogoś, kto dopyta. Trening wypowiedzi opisuje osobny poradnik: uczenie się do ustnej przez mówienie na głos.

Oceń narzędzie po trzech kryteriach:

• losuje zadanie jawne z listy CKE i zadanie niejawne z dołączonym materiałem,
• pilnuje limitów 15 minut na przygotowanie i 10 minut na wypowiedzi,
• zostawia miejsce na 1–3 pytania po wypowiedziach, w tym o własne stanowisko.

Bez narzędzia zrobisz próbę w domu: wylosuj zadanie, ustaw minutnik i poproś kogoś, żeby po wypowiedzi zadał kilka pytań. Zaczynam od pytania, ile tygodni zostało do egzaminu, bo dobry plan zostawia czas na nieudane próby.

Czy ciężko zdać ustną?

Statystycznie nie: w maju 2023 r. część ustną zdało 99,6% maturzystów, jak podaje Setka z Polaka, powołując się na dane CKE. Próg jest niski, a trudność polega głównie na stresie i mówieniu bez przygotowanego tekstu. Jak go oswoić, opisuje poradnik o stresie przed egzaminem.

Co, jeśli nie zdasz ustnej?

Bez zdanej części ustnej nie dostaniesz świadectwa dojrzałości, a egzaminu nie da się ominąć: jest obowiązkowy, a wybór łaciny na części pisemnej zwalnia tylko z ustnego języka obcego.

Kto nie zdał tylko jednego przedmiotu obowiązkowego, przystępuje do terminu poprawkowego. Warunek: w maju albo w czerwcu przystąpił do wszystkich przedmiotów obowiązkowych i co najmniej jednego dodatkowego na poziomie rozszerzonym.

Terminy części ustnej z polskiego w 2027 r. według strony CKE „O egzaminie”:

• główny: 7–8, 10–13, 17–22, 24–26 oraz 28 i 29 maja,
• dodatkowy: 7–9 czerwca, za zgodą dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej (OKE), z udokumentowanych przyczyn zdrowotnych lub losowych,
• poprawkowy: 24 sierpnia.

Wyniki zdanych egzaminów liczą się w roku pierwszego podejścia i przez kolejnych pięć lat, a po tym okresie zdaje się cały egzamin od nowa.