W skrócie
Deep work, po polsku praca głęboka, to pojęcie Cala Newporta z książki z 2016 r. Oznacza pracę nad jednym trudnym zadaniem w pełnym skupieniu, bez rozpraszaczy. W nauce liczą się tylko zadania, które wymagają myślenia, wykonywane w zaplanowanym bloku bez telefonu. Przepisywanie notatek na czysto do nich nie należy.
- Dlaczego: trudny materiał wymaga całej uwagi.
- Liczby: książka z 2016 r., cztery zasady, cztery style.
- Jak: zacznij od stałej pory codziennie.
- Uwaga: przepisywanie notatek to praca płytka.
Co oznacza deep work?
Termin wprowadził Cal Newport, profesor informatyki, w książce „Deep Work: Rules for Focused Success in a Distracted World”, wydanej 5 stycznia 2016 r. Po polsku to „praca głęboka”. Definicja z książki ma trzy cechy. Praca głęboka to czynności wykonywane:
- w stanie koncentracji, przy maksymalnym wykorzystaniu zdolności poznawczych,
- tak, że powstaje z nich nowa wartość,
- tak, że doskonalą umiejętności.
Dla ucznia i studenta oznacza to czas, w którym naprawdę rozwiązujesz, piszesz albo przypominasz sobie materiał, a nie tylko siedzisz przy książce. Termin spotkasz też w szkole. Zintegrowana Platforma Edukacyjna ma lekcję „Deep work / Praca głęboka” z angielskiego dla trzeciej klasy liceum i technikum: uczeń opisuje na niej metody pracy głębokiej i wymienia czynności zaburzające pracę.
Czym praca głęboka różni się od płytkiej?
Praca płytka (shallow work) to zadania, które da się robić z rozproszoną uwagą i które nie posuwają nauki do przodu. Należą do niej odpowiadanie na maile, przeglądanie komunikatorów i proste czynności administracyjne.
| Praca głęboka w nauce | Praca płytka w nauce |
|---|---|
| rozwiązywanie zadań z arkusza | przepisywanie notatek na czysto |
| pisanie rozprawki | kolorowanie zakreślaczem |
| przypominanie materiału z pamięci | czat klasowy i wiadomości w dzienniku elektronicznym |
| tłumaczenie trudnego rozdziału własnymi słowami | porządkowanie plików |
| nauka nowego materiału do kolokwium | szukanie materiałów bez końca |
Praca płytka nie jest zakazana, bo część drobnych spraw trzeba załatwić. Problem zaczyna się wtedy, gdy zajmuje miejsce nauki. Do oceny bloku używam jednego kryterium: czy po nim umiem coś, czego przed nim nie umiałam. Jeśli tak, to była praca głęboka.
Dlaczego praca głęboka przyspiesza naukę?
Trudny materiał wchodzi szybciej, gdy cała uwaga idzie na jedno zadanie. Newport przekonuje, że umiejętność koncentracji pozwala szybciej przyswajać specjalistyczną wiedzę.
Jego koncepcję łączy się z badaniami Andersa Ericssona nad celową praktyką, które pokazują, jak efektywnie się uczyć. Rozwiązywanie zadań i przypominanie z pamięci to właśnie ćwiczenie umiejętności, a ćwiczenie wymaga uwagi skierowanej na to, co robisz.
Uwagę przerywa wielozadaniowość. Wśród przyczyn słabych efektów długiej pracy wymienia się ciągłe przerwania, przełączanie się między zadaniami i brak planu dnia. Blok zadań w skupieniu to więc inna jakość nauki niż czytanie z telefonem obok.
Jakie zasady proponuje Cal Newport?
Druga część książki to program ćwiczeń oparty na czterech zasadach (pierwsza część uzasadnia wartość pracy głębokiej). Polskie nazwy zasad to opisowe tłumaczenia angielskich haseł.
- Pracuj głęboko (Work Deeply): zaplanuj bloki nauki i stały rytuał, zamiast czekać na nastrój.
- Zaakceptuj nudę (Embrace Boredom): nie sięgaj po telefon przy każdej chwili nudy, bo to trenuje koncentrację. To najbliższe „ćwiczenie” deep work: w kolejce czy w przerwie wytrzymaj kilka minut bez ekranu.
- Zrezygnuj z mediów społecznościowych (Quit Social Media): u Newporta to rada dla profesjonalistów. Uczciwy odpowiednik dla ucznia to brak aplikacji społecznościowych w czasie bloku, a nie zamykanie kont.
- Ogranicz płytką pracę (Drain the Shallows): zbierz drobne sprawy, na przykład wiadomości i porządki w plikach, w jeden krótki blok.
Który styl pracy głębokiej wybrać do nauki?
Większości uczniów pasuje styl rytmiczny, czyli stała pora codziennie. Newport opisuje cztery style.
| Styl | Na czym polega | Kiedy pasuje |
|---|---|---|
| monastyczny | odcięcie się od rozproszeń na długo | mało realny dla ucznia; to model kamiennej wieży w lesie, w której skupienia szukał Carl Gustav Jung |
| bimodalny | podział czasu na okresy głębokie i zwykłe | ferie, tydzień przed sesją, weekend |
| rytmiczny | praca głęboka codziennie o stałej porze | po lekcjach albo rano przed zajęciami |
| dziennikarski | wchodzenie w głęboką pracę w każdej wolnej chwili | okienka na studiach, tylko dla osób, które już umieją szybko się skupić |
Na początek wybieram styl rytmiczny, bo stała pora oszczędza decyzję, kiedy usiąść. Najłatwiej ją utrzymać, gdy jest wpisana do kalendarza jak lekcja. Jak to zrobić, opisuje tekst o planowaniu nauki w blokach.
Jak przygotować pierwszą sesję pracy głębokiej?
Rytuał pracy głębokiej to miejsce i długość pracy, sposób pracy oraz wspomaganie pracy. Na telefon wystarczy lista kontrolna:
- Wybierz miejsce i zawsze siadaj w tym samym.
- Ustal długość bloku przed startem, nie w trakcie.
- Zapisz na kartce jedno zadanie, na przykład „arkusz, zadania 1–6”.
- Ustal zasadę dla telefonu i internetu, na przykład telefon poza zasięgiem ręki i brak zakładek z mediami.
- Odłóż pod rękę wodę, materiały i kartkę na myśli „na później”.
Konkretne ustawienia telefonu i plan wydłużania bloków opisuje tekst o skupieniu: miejsce, telefon i pierwsze minuty nauki.
Jeśli mimo zmiany warunków kłopoty ze skupieniem utrzymują się, warto porozmawiać ze specjalistą.
Czym deep work różni się od Pomodoro?
Pomodoro to sposób odmierzania czasu (bloki po 25 minut z przerwami), a deep work to rodzaj pracy, który da się wykonywać w pomodorach albo w dłuższym bloku. Przy trudnym zadaniu przerwa co 25 minut może wybijać z rytmu, więc blok bywa potrzebny dłuższy. Szczegóły cyklu i sytuacje, w których warto go skracać, opisuje tekst o technice Pomodoro.
Czy deep work to trening na siłowni?
Nie, deepWORK® to osobny program fitness Roberta Steinbachera, twórcy bodyART®. Łączy elementy siłowe, cardio i oddechowe. Z koncepcją Newporta łączy go tylko nazwa.
Czy „Deep Work” jest po polsku?
Tak, jako „Praca głęboka. Jak odnieść sukces w świecie, w którym ciągle coś nas rozprasza”. Polskie wydanie ukazało się nakładem Studio Emka 12 marca 2018 r., w tłumaczeniu Władysława Jeżewskiego, i liczy 236 stron.
