W skrócie
Sketchnoting (notowanie graficzne) to sposób robienia notatek, w którym słowa łączy się z prostymi ikonami, ramkami i strzałkami. Pojedyncza notatka zrobiona w ten sposób to sketchnotka, którą rysuje się na kartce A5 albo A4, a czasem cyfrowo na tablecie. Metoda wymaga przede wszystkim wybrania najważniejszych treści zamiast przepisywania całych zdań z podręcznika czy ze slajdu. Nie trzeba przy tym umieć rysować: proste ikony składa się z koła, trójkąta i prostokąta, czyli kształtów, które każdy potrafi narysować od ręki.
- Jak: notuj słowa-klucze, ikony i kolor dodaj po zajęciach.
- Liczby: ikony z koła, trójkąta i prostokąta.
- Dlaczego: zmusza do wyboru zamiast przepisywania.
- Uwaga: przy szybkim dyktowaniu notuj tekstem.
Co to jest sketchnoting?
Sketchnoting to notowanie, w którym część słów zastępują proste rysunki, ramki i strzałki, a wynikająca z tego notatka nazywa się sketchnotką. Po polsku funkcjonują też nazwy notatka wizualna i notowanie graficzne: łączą słowa, obrazy i kształty w jedną spójną całość, którą łatwiej ogarnąć wzrokiem niż stronę gęstego tekstu. Metoda opiera się na myśleniu wizualnym, czyli grupowaniu treści w pola zamiast zapisywania jej linia po linii, i pokazywaniu strzałkami, co z czym się łączy. Sketchnotkę robi się ręcznie na papierze albo cyfrowo na tablecie, w formacie na tyle podręcznym, żeby zmieścił się w zwykłym zeszycie. Nazwa pochodzi od angielskich słów sketch, czyli szkic, i noting, czyli notowanie.
Sketchnoting to przede wszystkim sposób wybierania treści: rysunek tylko pomaga to, co wybrane, uporządkować na kartce.
Z czego składa się sketchnotka?
Sketchnotka składa się z kilku powtarzalnych elementów, które porządkują treść, a nie tylko ją ozdabiają. Za każdym razem wracają te same elementy, więc po kilku próbach rysuje się je niemal automatycznie:
- liternictwo: różne kroje i wielkości pisma budują hierarchię tekstu
- pola tekstowe: grupują fragmenty należące do jednego wątku
- ikony: obrazują pojęcie dosłownie albo metaforycznie
- łączniki: strzałki i linie pokazują kierunek i związek między elementami
- separatory: oddzielają od siebie osobne wątki na kartce
- kolor i cień: wyróżniają to, co najważniejsze, i dodają głębi
Na start warto ograniczyć się do jednego koloru akcentu: reszta może zostać czarno-biała, a różnicę i tak zobaczysz.
Jak zaznaczyć, co jest ważniejsze?
Wielkością i krojem pisma albo ramką, ikoną i kolorem. Gabriela Borowczyk dzieli sposoby zaznaczania ważności na dwa zakresy: typograficzny i wizualny.
| Hierarchizacja typograficzna | Hierarchizacja wizualna |
|---|---|
| wyspy wyrazowe | pola tekstowe |
| nagłówki i śródnagłówki | ikony i metafory |
| wielkość i krój pisma | separatory i łączniki |
| pogrubienia | kod kolorystyczny |
Czym sketchnotka różni się od zwykłej notatki?
Zwykła notatka linearna najczęściej przepisuje tekst linijka po linijce: tak notuje typowy uczeń, mechanicznie kopiując podręcznik albo słowa nauczyciela. Z takiej notatki da się odtworzyć zdania, ale gdy pytanie na sprawdzianie brzmi inaczej niż w zeszycie, łatwo się pogubić. Sketchnotka wymusza coś innego: zanim cokolwiek narysujesz, musisz wybrać, co jest najważniejsze, i pokazać, jak elementy łączą się ze sobą. To synteza, nie przepisywanie.
Ma to jeszcze jedną korzyść: skoro notatkę rysuje jej autor, sam zapamiętuje z niej najwięcej, bo odbija ona jego własny tok myślenia i skojarzenia. Nie lubię notatek robionych „do pokazania”: sketchnotkę oceniam po jednym pytaniu, czy da się z niej powtórzyć materiał bez zaglądania do podręcznika.
Czy trzeba umieć rysować?
Nie. Sketchnoting nie wymaga umiejętności plastycznych: wystarczą proste symbole, które rozpoznajesz po sekundzie, nie po pięciu. Zasada jest prosta: symbol ma być rozpoznawalny, nie ładny, bo liczy się, czy od razu wiesz, co on znaczy. Zbudujesz go z tych samych podstawowych kształtów, o których była mowa wcześniej. Kilka ikon powtarzanych w każdej notatce działa jak alfabet wizualny, więc z czasem rysujesz je bez zastanowienia:
- postać z kresek: osoba, autor, konkretny przykład
- żarówka: pomysł, wniosek, moment zrozumienia
- strzałka: kierunek, przyczyna i skutek, kolejność
- chmurka: myśl, założenie, pytanie otwarte
- ramka: grupa informacji, zamknięty temat
- gwiazdka: coś ważnego, do zapamiętania na egzamin
Symbol dosłowny rysuje wprost to, o czym mówi tekst, a metafora zastępuje pojęcie obrazem skojarzenia, na przykład żarówką zamiast słowa „pomysł”.
Dobry eksperyment na start: weź jeden rozdział i narysuj do niego 10 ikon na osobnej kartce. To twój własny słowniczek, do którego wracasz przy kolejnych notatkach.
Jak zrobić sketchnotkę krok po kroku?
Przygotuj układ, notuj słowa-klucze, a ikony i kolor dodaj na końcu.
- Przygotuj kartkę A5 albo A4 i dwa pisaki: cienki czarny cienkopis do liternictwa i szary marker albo jeden kolor do akcentów.
- Zostaw miejsce na tytuł u góry kartki i wybierz układ, zanim zaczniesz notować.
- W trakcie słuchania albo czytania zapisuj słowa-klucze w osobnych polach, nie całymi zdaniami.
- Dorysuj ikony tylko do najważniejszych pojęć, nie do każdego zdania.
- Połącz powiązane ramki strzałkami, żeby było widać kolejność albo związek przyczynowy.
- Po zajęciach dodaj kolor, cienie i krótkie podsumowanie na dole kartki.
Sketchnotka to nie graphic recording: nie musisz rysować na żywo wszystkiego, co pada w sali, wystarczy złapać główny wątek.
Jaki układ kartki wybrać?
Układ dobiera się do kształtu materiału, nie na odwrót. Podobny zestaw układów opisuje książka „The Sketchnote Handbook”:
- liniowy: wykład chronologiczny, jedno wydarzenie po drugim
- promienisty: jedno pojęcie w centrum i jego rozgałęzienia
- kolumny: porównanie dwóch albo trzech rzeczy obok siebie
- ścieżka: proces, w którym krok prowadzi do kolejnego kroku
- moduły: rozdziały książki albo luźno powiązane bloki informacji
Układ promienisty sprawdza się najlepiej, gdy jedno pojęcie ma wiele powiązanych cech, a kolumny, gdy trzeba zestawić rzeczy obok siebie. Szablon, czyli gotowy układ pól, warto narysować raz ołówkiem i potem po prostu kopiować przy kolejnych notatkach.
Skąd wziął się sketchnoting?
Termin sketchnoting spopularyzował w 2006 r. projektant Mike Rohde. Zaczął łączyć notatki z rysunkami, bo tradycyjne notowanie, które próbuje uchwycić każdy szczegół, bywało dla niego stresujące. Opisał metodę w książkach „The Sketchnote Handbook” (2012) i „The Sketchnote Workbook” (2014). Samo pojęcie myślenia wizualnego, na którym opiera się sketchnoting, przypisuje się wcześniej Robertowi Hornowi, autorowi „Visual Language”. Po polsku o metodzie pisze Agnieszka Jachymek w książce „Sketchnoting. Kompletnie inny sposób notowania”, a rozszerzone wydanie „Sketchnoting. Rewolucja w notowaniu” ukazało się w 2026 r.
Sketchnotka, mapa myśli czy metoda Cornella?
| Metoda | Do czego | Układ kartki | Jak się z niej powtarza |
|---|---|---|---|
| Sketchnotka | wykład albo rozdział z procesami i przykładami | pola, ikony, strzałki | zakrywasz kartkę i odtwarzasz układ z pamięci |
| Mapa myśli | jedno pojęcie i jego gałęzie | centrum i rozgałęzienia | podążasz gałęziami od środka na zewnątrz |
| Metoda Cornella | pytania i powtórki z materiału | kolumna notatek, kolumna pytań, podsumowanie | zakrywasz notatki i odpowiadasz na pytania z kolumny |
Wybór zależy od materiału, nie od upodobań. Jedno pojęcie i jego rozgałęzienia lepiej rozpisać jako mapę myśli do nauki, gdzie temat centralny siedzi w środku, a gałęzie rozchodzą się na boki. Materiał z pytaniami do przećwiczenia zorganizujesz lepiej przez podział kartki metodą Cornella, z osobną kolumną na pytania do powtórki. Sketchnotka wygrywa tam, gdzie w materiale są procesy, związki i przykłady, czyli tam, gdzie zwykła lista czy dwie kolumny nie oddają, co z czego wynika. Dobry test: zakryj kartkę i sprawdź, z której notatki powtórzysz rozdział w 10 minut.
Kiedy sketchnoting się sprawdza, a kiedy nie?
Nie każdy materiał nadaje się do rysowania w tym samym stopniu. Decyduje jego charakter: ile w nim procesów i związków, a ile suchych definicji do zapisania słowo w słowo.
Na jakich przedmiotach sprawdza się najlepiej?
Najlepiej sprawdza się tam, gdzie w materiale są procesy, związki przyczynowo-skutkowe i słownictwo do zapamiętania: biologia, historia, języki obce. Przy historii dobrze działa oś czasu z ramkami i strzałkami między wydarzeniami. W nauce języka obcego sketchnoting służy do notowania słówek, reguł gramatycznych, rodzajników i czasowników, na przykład niemieckich czasowników łączących się z „zu”. Takie słówka warto potem przerzucić na fiszki do nauki słówek i powtarzać je osobno. Na matematyce rysunek pomaga głównie przy schemacie zadania, bo wzory i tak trzeba zapisać dosłownie. Szkoła Podstawowa nr 4 w Rabce-Zdroju prowadzi od września 2023 r. innowację pedagogiczną z twórczą notatką z lekcji na polskim, EDB, biologii, chemii i fizyce.
Kiedy lepiej notować zwykłym tekstem?
Zwykłym tekstem notuj wtedy, gdy wykładowca dyktuje szybko definicje do zapisania dosłownie, albo gdy materiał to głównie ciąg wzorów i symboli. Rysowanie w takim tempie tylko cię spowolni i część treści umknie. Zapisz wtedy tekst liniowo, a sketchnotkę zrób dopiero przy powtórce: z gotowej notatki łatwiej wybrać, co przenieść na kartkę z ikonami.
Papier czy tablet?
Na start lepiej sprawdza się zwykły papier, bo nie rozprasza wyboru narzędzi, a kartkę masz zawsze pod ręką. Sketchnotkę robi się równie dobrze cyfrowo, na tablecie graficznym z rysikiem, który ułatwia poprawki i kopiowanie raz narysowanych ikon.
Jak powtarzać materiał ze sketchnotki?
Zakryj kartkę i spróbuj odtworzyć jej układ z pamięci: pola, ikony, strzałki, kolejność, a potem porównaj z oryginałem i dorysuj, czego zabrakło. To ta sama zasada, którą opisuje aktywne przypominanie: materiał zapamiętujesz trwalej, gdy odtwarzasz go z pamięci, niż gdy czytasz notatkę po raz kolejny. Sketchnotka ułatwia to ćwiczenie, bo ma gotowy układ przestrzenny, a obrazek łatwiej sobie przypomnieć niż ciąg zdań. Spróbuj na jednym rozdziale: zakryj, narysuj z pamięci, porównaj.
